Definicja i opis choroby
Choroba Parkinsona ma zasięg ogólnoświatowy. Jest to postępujące schorzenie ośrodkowego układu nerwowego, przejawiające się klinicznie spowolnieniem ruchowym, sztywnością mięśni i drżeniem spoczynkowym, będące następstwem zaniku komórek istoty czarnej śródmózgowia. Nazwa tej choroby pochodzi od nazwiska londyńskiego lekarza Jamesa Parkinsona, który jako pierwszy rozpoznał i opisał objawy tego schorzenia w 1817 roku. Częstość jej występowania w całej populacji wynosi ok. 0,15%, natomiast w populacji ludzi powyżej 70-tego roku życia wzrasta 10-krotnie, ¦redni wiek zachorowania na chorobę Parkinsona wynosi 58 lat. Znane są jednak przypadki znacznie wcześniejszego zachorowania, tak zwanego parkinsonizmu o wczesnym początku (przed 40 rokiem życia). MężczyĄni chorują nieco częściej niż kobiety. W związku ze zjawiskiem starzenia się społeczeństw, w przyszłości nieuchronnie zwiększy się liczba osób z chorobą Parkinsona, która stanowi coraz większe obciążenie społeczne i ekonomiczne. Objawy
Podstawowe znaki rozpoznawcze choroby to widoczne spowolnienie ruchów, bóle i sztywność mięśni kończyn i ich drżenie, zwłaszcza spoczynkowe, zaburzenia chodu, maskowatość twarzy, zmiana głosu i zaburzenia mowy, przodopochylnenie, niestabilność postawy, ciągłe zmęczenie, mikrografia pisanie coraz mniejszych liter, ślinotok, zaburzenia seksualne i kłopoty w oddawaniu moczu oraz wszechogarniający smutek świadczący o stanie depresyjnym. Nie wszystkie występują jednak jednocześnie u każdego chorego, ponieważ każdy choruje indywidualnie. Etiologia
Jeśli chodzi o etiologie choroby Parkinsona, istnieją dowody na udział zarówno czynników środowiskowych, jak i genetycznych, jednak nie wykryto jak dotąd swoistej przyczyny tej choroby. Nie ma też niestety specyficznego, definitywnego testu czy metody diagnostycznej umożliwiającej wykrycie choroby. Znany jest mechanizm jej działania, wiadomo też, że jest chorobą nieuleczalną. Niewielka struktura w mózgu o nazwie istota czarna (substantia nigra) zawiera komórki, które produkują substancję chemiczną zwaną dopaminą. Mózg wykorzystuje dopaminę do przesyłania informacji do tej jego części, która zawiaduje funkcjami mięśni. Jeżeli komórki w istocie czarnej przestają funkcjonować, zmniejsza się ilość produkowanej dopaminy. W wyniku tego bodĄce, które pomagają organizmowi sprawnie wykorzystywać ruchy, mają trudności w przemieszczaniu się w obrębie mózgu. Prowadzi to do wystąpienia objawów takich jak drżenie, sztywność i spowolnienie ruchowe. Wiadomo również, że przy defekcie ok. 80% dopaminy w substancji czarnej mózgu, choroba staję się coraz bardziej widoczna. Bez poznania przyczyny choroby, nie ma możliwości jej leczenia przyczynowego. Choć niejeden dzień przynosi nowe wiadomości o rewelacyjnych nowych lekach, udanych zabiegach neurochirurgicznych, obecna strategia leczenia choroby Parkinsona opiera się przede wszystkim na uzupełnianiu dopaminy poprzez podawanie prekursora dopaminy – lewodopy- w celu uzupełnienia zasobów dopaminy w mózgu. Leczenie
Od 1961 roku „złotym standardem” w leczeniu choroby Parkinsona jest lewodopa. Specyfiki, w których znajduje się lewodopa są w Polsce lekami na ogół refundowanymi.
Kiedy osiąga się maksymalne dawki w przyjmowaniu lewodopy wówczas zaczynają występować fluktuacje motoryczne- naprzemienne okresy zastygania i mobilności. Istnieje jednak szansa poprawy samopoczucia i jakości życia poprzez zastosowanie terapii różnymi preparatami wspomagającymi np. Comtan (Entacapone), który musi być podawany razem z lewodopą. Terapia skojarzona powoduje zmniejszenie ilości oraz skrócenie okresu trwania „świadomego zastyganie” chorych. Comtan wpływając na spowolnienie przemiany lewodopy w innych niż mózg narządach pozwala też na zmniejszenie dawek lewodopy, a tym samym na kontynuowanie skutecznego leczenia, np. Madoparem.
Comtan jest od czerwca 1999 roku dostępny również na rynku polskim, lecz w przeciwieństwie do sytuacji w innych krajach UE nie jest refundowany. Szacuje się, że w Polsce w ciągu najbliższych 4 lat liczba pacjentów kwalifikowanych do terapii tym nowym lekiem wyniosłaby ok. 10 tys. chorych. Nie ma wątpliwości, że nie tylko chorzy na chorobę Parkinsona, ale także ich rodziny stają codziennie przed wieloma trudnościami m.in. finansowymi. Niemniej jednak mając dostęp do skutecznych terapii, przyjmując odpowiednie dawki leków, przestrzegając oszczędnego trybu życia, korzystając z rehabilitacji, chorzy maja w ten sposób możliwość, aby żyć prawie normalnie w społeczeństwie.
Na chorobę Parkinsona choruje w Polsce ok. 120 tysięcy mężczyzn i kobiet. Pierwsze symptomy choroby pojawiają się na ogół w wieku 50–60 lat, czasami wcześniej czasami póĄniej, nie ma natomiast specjalnych badań umożliwiających wykrycie choroby. Widoczne spowolnienie ruchów, bóle i sztywność mięśni kończyn i ich drżenie, zwłaszcza spoczynkowe, zaburzenia chodu, maskowatość twarzy, zmiana głosu i zaburzenia mowy, przodopochylenie, niestabilność postawy, ciągłe zmęczenie, mikrografia - pisanie coraz mniejszych liter, ślinotok, zaburzenia seksualne i kłopoty w oddawaniu moczu, wszechogarniający smutek świadczący o stanie depresyjnym – to podstawowe znaki rozpoznawcze choroby. Nie wszystkie występują jednak jednocześnie u każdego chorego, ponieważ każdy choruje indywidualnie i musi żyć na co dzień ze „swoim Parkinsonem”
Każdy dzień przynosi nowe wiadomości o rewelacyjnych lekach, udanych zabiegach neurochirurgicznych.
Niestety, nikt nie odkrył dokładnej przyczyny choroby Parkinsona, znamy mechanizm jej działania i wiemy, że jest chorobą nieuleczalną. Od 1961 r. najskuteczniej jest leczona lewodopą, a leki Lardopa (1970 r.) i Madopar (1973 r.) Firmy Roche, stały się niezastąpione przez wiele lat. Wiemy również, że przy deficycie ok. 80% dopaminy w prążkowiu ( „w substancji czarnej” mózgu), choroba staje się coraz bardziej widoczna. Bez poznania przyczyny choroby, nie ma możliwości jej leczenia przyczynowego.
Należy podkreślić, że choroba Parkinsona w każdym stadium przebiegu nie jest zakaĄną. Oprócz kilku rozpoznanych przypadków nie jest też chorobą dziedziczną (ok. 9% zachorowań).
Chorzy mają jednak wiele możliwości, aby żyć prawie normalnie, przyjmując odpowiednie dawki leków i przestrzegając zasad oszczędnego trybu życia oraz zachowując mobilność dzięki fizjoterapii.
Opr.J.Ł. |
